Yoga Vasistha — Nirvana Prakarana Uttara (Liberation, Part 2), Sarga 134, Verses 30–57

सर्वतः प्रेक्षकैर्देवैः सप्राकारदिगन्तरम् । रुधिरैकार्णवीभूतसप्तद्वीपवसुन्धरम् ॥ ३० ॥ अत्यन्तान्तर्हिताशेषसमस्ताचलमण्डलम् । रक्तप्रभाभ्रसंभारवस्त्रावृतदिगङ्गनम् ॥ ३१ ॥ वृत्तालोलभुजभ्रान्तहेतिच्छन्ननभस्तलम् । दूरस्मृतिपथप्राप्तपुरपत्तनमण्डलम् ॥ ३२ ॥ अत्यन्तासंभवद्रूपसर्वस्थावरजंगमम् । संपन्नानन्तकुम्भाण्डरूपिकाद्येकसंगमम् ॥ ३३ ॥ नृत्तलोककराकारखगावलनजालकैः । मानसूत्रैरिव विधेरन्यद्रचयतो जगत् ॥ ३४ ॥ भूमेरार्कगतं नीतैः पिशाचैरान्त्रतन्तुभिः । मिमानमिव दिक्कुञ्जैस्तिर्यगूर्ध्वमधो जगत् ॥ ३५ ॥ जगदालोक्य तत्तादृगुदक्तोपप्लवाप्लुतम् । भूतपूर्वमहीपीठस्थितिरक्तार्णवीकृतम् ॥ ३६ ॥ द्वीपसप्तकपर्यन्ते लोकालोकाद्रिमूर्धनि । तदङ्गकैरनाक्रान्ते स्थिताः खिन्नतराः सुराः ॥ ३७ ॥ श्रीराम उवाच । ब्रह्माण्डादपि निर्गत्य यस्य तेऽवयवा गताः । लोकालोकाचलस्तेन ब्रह्मन्न स्थगितः कथम् ॥ ३८ ॥ श्रीवसिष्ठ उवाच । द्वीपसप्तकमध्येऽस्मिन्राम तस्योदरं स्थितम् । शिरःखुरभुजाद्यङ्गं ब्रह्माण्डात्परतः स्थितम् ॥ ३९ ॥ पार्श्वाभ्यामूरुमध्याच्च कटिपार्श्वद्वयात्तथा । शिरोंसद्बयमध्याभ्यां लोकालोकः स लक्ष्यते ॥ ४० ॥ तत्रोपविष्टास्ते देवा लक्ष्यन्ते श्रृङ्गमूर्धसु । सुशुद्धकान्तयस्तापादजला जलदा इव ॥ ४१ ॥ प्रसारिताङ्गकमधो वक्रं तत्पतितं शवम् । संभक्षयति भूतौघे प्रनृत्यन्तीषु मातृषु ॥ ४२ ॥ वहत्स्वसृक्प्रवाहेषु मेदोगन्धे विजृम्भिते । दुःखिताश्चिन्तयामासुः प्रत्येकममरा इदम् ॥ ४३ ॥ हा कष्टं क्व गता पृथ्वी क्व गता जलराशयः । क्व गता जनसंघाताः क्व गता धरणीधराः ॥ ४४ ॥ तादृक्चन्दनमन्दारकदम्बवनमण्डितः । मण्डपः पुष्पराशीनां कष्टं क्व मलयो गतः ॥ ४५ ॥ उच्चावदाता विपुला हिमवद्भूमयोऽपि ताः । नीताः शौक्ल्यरुषेवाशु रुधिरेणात्मपङ्कताम् ॥ ४६ ॥ क्रौञ्चद्वीपतले क्रौञ्चे योऽभूत्कल्पद्रुमो महान् । ब्रह्मलोकलसच्छाखः सोऽपि चूर्णत्वमागतः ॥ ४७ ॥ हा क्षीरार्णव पारिजातकमलाचन्द्रामृतानां पते हा दध्यर्णव नावनीतशिखरिप्रोद्भूतवेलावन । हा मध्वर्णव नालिकेरगिरिके योगेश्वरीसेवित क्वेदानीं समुपैष्यथ क्व वनिता दिग्दर्पणत्वं गताः ॥ ४८ ॥ हा कल्पद्रुमकाञ्चनामललतानिःसंधिबन्धाचल क्रौञ्चद्वीपविरिञ्चहंसनलिनीनीरन्ध्रदिग्जालक । यातः क्वेह कदम्बकाननदरीविश्रान्तविद्याधरीक्रीडाकोविदनागरामरगृह त्वं पुष्करद्वीपक ॥ ४९ ॥ स्वादूदोदग्रतापावलकुसुममहीपावनानां वनानां गोमेधद्वीपकल्पद्रुमकनकलतासुन्दरीणां दरीणाम् । शाकद्वीपाचलानाममरतरुवनैर्दंशितानां सितानां स्मृत्यैवोदेति पुण्यं सुरपदसुखदं मानवानां नवानां ॥ ५० ॥ मन्दानिलावलितपल्लववालवल्लीसंतानभासितसमस्तदिगन्तराणि । ध्वस्तानि तानि सकलानि वनानि कष्टमाश्वासमेष्यति कथं जनता न जाने ॥ ५१ ॥ कदा नु तानीक्षुरसाब्धितीरे वनानि खण्डाचलभूमिकासु । द्रक्ष्येम भूयो गुडमोदकानि तथा कुमाराण्यपि शर्करायाः ॥ ५२ ॥ कदम्बकल्पद्रुमशीतलेषु तालीतमालीसवनाचलस्य । कदा नु तच्चन्दनसुन्दरीणां पश्येम नृत्तं कनकालयेषु ॥ ५३ ॥ गतानि कष्टं स्मरणीयरूपतां जम्बूद्रुमस्याग्रफलानि तान्यपि । येषां नदीं द्वीपसमुद्रमेखला वहत्यसौ जम्बुमती रसाम्बुभिः ॥ ५४ ॥ शिलीन्ध्रनीरन्ध्रमहीध्ररन्ध्रक्षीबामरस्त्रीकृतगीतनृत्यम् । संस्मृत्य संस्मृत्य सुरोदतीरं प्रागब्जमुर्वीव हृदावदीर्ये ॥ ५५ ॥ पश्यासृगम्भसि नवार्णवमूर्ध्नि भासा सौवर्णपर्वतशताग्रशिखाः कचन्ति । संध्यारुणा उदयनास्तमयावनीनां स्तोकोदितेन्दुकलिका इव दिङ्मुखेषु ॥ ५६ ॥ तादृक्सागरवारिराशिवलया द्वीपान्तरालंकृता प्रोच्चाद्रीन्द्रनिविष्टवारिदघटानीलोत्पलानां स्थली । स्रोतोजङ्गलकाननोग्रनगरग्रामाग्रहाराम्बरा नो जाने तरुपल्लवाङ्कुरवती कष्टं क्व याता मही ॥ ५७ ॥