Yoga Vasistha — Nirvana Prakarana Uttara (Liberation, Part 2), Sarga 106, Verses 45–63

भावाद्भावान्तरप्राप्तौ मध्ये यत्संविदो वपुः । तच्चिद्व्योम तदेवेदं सर्वं च स्थिति नेतरत् ॥ ४५ ॥ कार्यकारणभावादिदृशोऽविद्याविजृम्भिकाः । जगद्वत्कल्पयत्येष कोऽस्य पर्यनुयोगकृत् ॥ ४६ ॥ द्रष्टा भोक्ताथ कर्ता वा कश्चित्स्यादितरो यदि । तत्कथं किमिदं दृश्यमिति युज्येत नान्यथा ॥ ४७ ॥ यत्र स्वप्ने निराभासं चिद्व्योमैव विराजते । शुद्धमेकमनेकात्म तत्र किं क्व विकल्प्यते ॥ ४८ ॥ आस्वयंभुव एवेयं चिन्मात्रे भाति सर्गभाः । परिज्ञाता सती सा तु ब्रह्मैव भवति क्षणात् ॥ ४९ ॥ एषैव त्वपरिज्ञाता भ्रान्तिर्मायेति कथ्यते । जगदित्युच्यते विद्या दृश्यमित्युपवर्ण्यते ॥ ५० ॥ चिदाकाशप्रकाशेन चित्ता दृश्यपिशाचकः । वेतालो बालकेनेव बुद्धोऽसन्नेव सन्निव ॥ ५१ ॥ जगत्तात्मन्यसत्यापि चिद्व्योम्नैवानुभूयते । सत्येव साङ्गलेखेव स्वप्नेऽद्रिपुरता यथा ॥ ५२ ॥ अहमद्रिरहं रुद्रः समुद्रोऽहमहं विराट् । चेत्यते खे चितैवेति स्वप्नेऽद्रिपुरता यथा ॥ ५३ ॥ आकारि कारणाभावाज्जातं कार्यं न किंचन । महाप्रलयचिद्व्योम्नि चित्स्थितेत्थमिदन्तया ॥ ५४ ॥ अकारणकमेवेदं व्योम व्योम्नानुभूयते । जगदित्येव शून्याङ्गं चिन्मात्रात्म चिदात्मनि ॥ ५५ ॥ सर्व एव जडा जीर्णा दर्पणा इव जन्तवः । समीपगत एवान्तः कुर्वतस्तु विचारणम् ॥ ५६ ॥ तत्तत्स्वरूपमुत्सृज्य बुद्ध्वा चिन्मात्रखं जगत् । अश्मना चेतनेनैव स्थेयं नास्थेतरोत्तमा ॥ ५७ ॥ यथास्ते चलयद्देहं वार्यावर्तजगद्द्रवः । चेततीति तथा चित्त्वं स्थिता चित्तज्जगद्दृशा ॥ ५८ ॥ यथा कल्पद्रुमोऽभीष्टं कुर्याच्चिन्तामणिर्यथा । तथा यद्भावितं स्वान्तस्तत्पूरयति चित्क्षणात् ॥ ५९ ॥ चितिश्चिन्तामणिरिव कल्पद्रुम इवेप्सितम् । आशु संपादयत्यन्तरात्मनात्मनि खात्मिका ॥ ६० ॥ देशाद्देशान्तरप्राप्तौ मध्यदेशे चितेर्वपुः । यत्तन्मयमिदं दृश्यं कुतो द्वैतैक्यविभ्रमः ॥ ६१ ॥ चिच्छायैवं कचत्यच्छमनन्ता भास्वरोदरा । अङ्गरिक्तापि दृश्यान्तःशून्यता नीलतेव खे ॥ ६२ ॥ विसदृशकार्यानुभवो न भवति सहकारिकारणाभावात् । सर्गादावत आद्या चिदेव दृश्यं यथा स्वप्ने ॥ ६३ ॥