Yoga Vasistha — Nirvana Prakarana Uttara (Liberation, Part 2), Sarga 213, Verses 26–50

शिष्य उवाच । एवं चेत्तद्यथा स्वप्ने द्रष्टुरन्यः स दृश्यधीः । विद्यते तद्वदन्यत्र मन्येऽस्ति जगदादिधीः ॥ २६ ॥ गुरुरुवाच । एवमेतन्महाप्राज्ञ स्वरूपं तु न तज्जगत् । चिति भाति स्वरूपं तत्तद्वदेव न भाति च ॥ २७ ॥ न भाति न च तत्किंचिन्न च तत्किंचिदेव सत् । तच्चिदाकाशकचनं के तत्र सदसदृशौ ॥ २८ ॥ विद्यते तद्धि सर्वत्र सर्वं सर्वेण सर्वदा । न विद्यते च तत्किंचित्सर्वं सर्वत्र सर्वदा ॥ २९ ॥ तत्सत्तत्सर्वदा सर्वमसच्चासद्धि वाखिलम् । तन्मयं तच्चिदाकाशं न नाशि न च नाशि तत् ॥ ३० ॥ यन्नाम सच्चिदाकाशं सर्गप्रलयरूपि तत् । तदुःखायापरिज्ञातं परिज्ञातं परः शमः ॥ ३१ ॥ विद्यते सर्वथैवेदं सर्वं सर्वत्र सर्वदा । न विद्यते सर्वथा च सर्वं सर्वत्र सर्वदा ॥ ३२ ॥ एष देवो घटः शैलः पटः स्फोटस्तटो वटः । तृणमग्निः स्थावरं च जंगमं सर्वमेव च ॥ ३३ ॥ अस्ति नास्ति च शून्यं च क्रिया कालो नभो मही । भावाभावौ भवो भूतिर्नाशाः पाशाः शुभाशुभाः ॥ ३४ ॥ तन्नास्त्येव न यन्नाम नित्यमेकस्तथा बहिः । आदिमध्यमथान्तं तु कालत्रितयमेव च ॥ ३५ ॥ सर्वं सर्वेण सर्वत्र सर्वदैवात्र विद्यते । सर्वं सर्वेण सर्वत्र सर्वदात्र न विद्यते ॥ ३६ ॥ यदैवं राम सर्वात्म सर्वमेवास्ति सर्वदा । ब्रह्मात्मत्वात्स्वप्नसंवित्पुरन्यायेन वै तदा ॥ ३७ ॥ तृणं कर्तृ तृणं भोक्तृ ब्रह्मात्मत्वात्तृणं विभुः । घटः कर्ता घटो भोक्ता घटः सर्वेश्वरेश्वरः ॥ ३८ ॥ पटः कर्ता पटो भोक्ता पटः सर्वेश्वरेश्वरः । दृशिः कर्ता दृशिर्भोक्ता दृशिः सर्वेश्वरेश्वरः ॥ ३९ ॥ गिरिः कर्ता गिरिर्भोक्ता गिरिः सर्वेश्वरेश्वरः । नरः कर्ता नरो भोक्ता नरः सर्वेश्वरेश्वरः ॥ ४० ॥ प्रत्येकं सर्ववस्तूनां कर्ता भोक्ता परात्परः । अनादिनिधनो धाता सर्वं ब्रह्मात्मकं यतः ॥ ४१ ॥ तृणकुम्भादयस्त्वेते स्वया विभुतया विभुः । एवंरूपा स्थिता रूपं यद्विभातः क्षयोदयौ ॥ ४२ ॥ बाह्योऽर्थोस्ति स एवेह कर्ता भोक्ता तथाविधः । विज्ञानमात्रमेवास्ति कर्तृ भोक्तृ तथाविदाम् ॥ ४३ ॥ न कश्चिच्चैव कर्तेह न च भोक्ता तथाविदाम् । कश्चिदीश्वर एवेह कर्ता भोक्ता तथाविदाम् ॥ ४४ ॥ सर्वमेव पदे तस्मिन्संभवत्युत्तमोत्तमे । विधयः प्रतिषेधाश्च के ते सन्ति न सन्ति के ॥ ४५ ॥ शुद्धे द्रष्टेव चिद्व्योम दृश्यतामिव भावयत् । स्वमात्मानं जगदिति पश्येत्तिष्ठेदनामयम् ॥ ४६ ॥ सर्वा दृशो विधिनिषेधदृशश्च सर्वाः संकल्पवेदनविशेषसशेषपूर्वाः । सत्यात्मिकाः सततमेव न चैव सत्या रूपं यथानुभवमत्र यतः स्वरूपम् ॥ ४७ ॥ इति त्वया शिष्यतया मदन्तिकाच्छ्रुतं पुरा तेन न चासि बुद्धवान् । ततोऽनुभूयान्यजगद्भवाद्भवानिहाद्य जातोऽसि तदेव पृच्छसि ॥ ४८ ॥ ज्ञानं सदेतदखिलं श्रुतमुत्तमं चित्संसारदीर्घरजनीसितरश्मिबिम्बम् । जातस्त्वमभ्युदयवानमलैकबोध उत्सार्य मोहमनुतिष्ठ यथागतं त्वम् ॥ ४९ ॥ तिष्ठंस्तदात्मनि परे विमलस्वभावे सर्वात्मके तपति सर्वपदार्थमुक्तः । निर्वाणशान्तमतिरम्बरकोशकान्तो धर्मेण राज्यमनुपालय तीर्णतृष्णः ॥ ५० ॥